جنب الله ؛ آنجا که خداوند می فرماید :

(أن تَقُولَ نَفسٌ یا حَسرَتی ما فَرَّطتُ فی جَنبِ الله)¹

«این که روز رستاخیز کسی بگوید : افسوس بر من ! از کوتاهی هایی که در جنب خدا

 کردم».

امام ابی الحسن علیه السلام در تفسیر این آیۀ شریفه می فرماید :

منظور از «جنب الله» امیرمؤمنان علی علیه السلام است. 

ذکر و مسؤول عنه، امام باقر علیه السلام در تفسیر آیۀ شریفۀ (وَ إِنَّه لَذِکرٌ لَکَ وَ لِقَومِکَ وَ

سَوفَ تُسئَلُونَ)³ ؛ «و این موجب یادآوری تو و قوم توست و به زودی بازخواست خواهید

 شد» ، می فرماید :

نحن أهل الذکر و نحن المسؤولون .

ما همان اهل ذکر هستیم ، ماییم که مورد سؤال قرار می گیریم.⁴

و در تفسیر آیۀ  شریفۀ  (وَ قِفُوهُم إِنَّهُم مَسؤُولُون)⁵؛« آنان را باز دارید که بازرسی 

می شوند» ، می فرماید :

از ولایت علیّ بن ابی طالب علیه السلام می پرسند .⁶

و امام علیه السلام در تفسیر آیۀ شریفۀ ( بَل آتَیناهُم بِذِکرِهِم فَهُم عَن ذِکرِهِم مُعرِضُون)⁷؛

« ولی  آنچه  ما به  آنان  فرستادیم مایۀ  یادآوری  آنان  است ،  امّا  آنان  از آنچه موجب

یادآوریشان است روی گردانند» ، می فرماید :

منظور از « ذکر» ، همان علی بن ابی طالب علیه السلام است ، آیا متوجّه فرمایش خداوند

 نیستی که می فرماید :

(الَّذینَ کانَت أَعیُنُهُم فی غِطاءٍ عَن ذِکری)⁸، «کسانی که پرده ای چشمهایشان را از یاد من

پوشانده بود» ، منظورش علی علیه السلام است.

(وَ کانُوا لا یَستَطیعُونَ سَمعاً)⁹ ؛ «و قدرت شنوایی نداشتند» .

یعنی توانایی شنیدن نام آن حضرت را نداشتند ، و این به جهت شدّت دشمنی آنان با آن

حضرت و خاندانش بود.¹⁰

زلفه ، امام صادق علیه السلام در تفسیر آیۀ شریفۀ (فَلَمّا رَأَ وهُ زُلفَةً سیئَت وُجُوهُ الَُّذینَ

کَفَرُوا)¹¹ ؛ «هنگامی که وعدۀ الهی را از نزدیک می بینند چهرۀ کافران زشت و سیاه

می گردد» ، می فرماید :

هنگامی که در روز رستاخیز کافران مقام و منزلت علی علیه السلام را در پیشگاه خدای

متعال می بینند ؛ (ناراحتی) چهره هایشان سیاه می گردد.¹²

نعمت ، امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرماید :

أنا و الله ! نعمة الله الّتی أنعم الله تعالی علی عباده ، و بی و بأهل بیتی یفوز من فاز

یوم القیامة .¹³

سوگند به خدا ! منم آن نعمتی که خداوند متعال آن را بر بندگانش ارزانی داشت ، هر که در

 روز رستاخیز به سعادت می رسد به وسیلۀ من و خاندان من است. 

1.سورۀ زمر ، آیۀ 56.

2.تاویل الآیات : 2/520 ح 26 ، تفسیر برهان : 4/80 ح 15.

3.سورۀ زخرف ، آیۀ 44.

4.تاویل الآیات : 2/561 ح 24 ، تفسیر برهان 4/146 ح 10.

5.سورۀ صافّات ، آیۀ 24.

6.در نسخۀ اصل چنین آمده است :« از محبّت علیّ بن ابی طالب علیهما السلام می پرسند».

7.تاویل الآیات : 2/492 ح 1 ، تفسیر برهان : 4/17 ح 5.

8.سورۀ مومنون ، آیۀ 71.

9و 10.سورۀ کهف آیۀ 101.

11.تفسیر قمی : 2/47 ، بحارالانوار : 24/377 ح 104.

12.سورۀ ملک ، آیۀ 27.

13.تاویل الآیات : 2/704 ح 4 ، تفسیر برهان : 4/365 ح 4.

14.تفسیر قمی : 1/371 ، بحارالانوار : 24/51 ح 2و3.